Gánh nặng 'kiếm tiền thay cả gia đình' bào mòn người xa xứ

   Nhiều lao động Việt ra nước ngoài với mong muốn cải thiện cuộc sống gia đình. Nhưng phía sau những khoản tiền đều đặn gửi về là một thực tế ít được nhắc tới: stress kéo dài, mất ngủ, lo âu và trầm cảm. Khi trách nhiệm tài chính vượt quá sức chịu đựng tâm lý, sức khỏe tinh thần của người xa xứ có thể âm thầm sụp đổ.

Gánh nặng 'kiếm tiền thay cả gia đình' bào mòn người xa xứ

   Cường sang Đài Loan làm công nhân khi vừa tròn 30 tuổi, với mục tiêu kiếm tiền trả nợ chi phí đi làm xa và lo cho gia đình ở quê nhà. Công việc đều đặn, thu nhập không thấp so với mặt bằng trong nước, nhưng đời sống nơi đất khách kéo theo nhiều khoản chi không thể cắt giảm. Sau tiền trọ, ăn uống, đi lại và các chi phí phát sinh, phần tiền còn lại hầu như được anh gửi về quê để trả nợ, đóng học phí cho con và lo sinh hoạt cho gia đình.

   Nhịp sống của Cường dần bị chi phối bởi các khoản phải gửi về mỗi tháng. Những cuộc gọi từ nhà thường xoay quanh tiền bạc và các chi phí cần giải quyết. Áp lực không bộc lộ ngay, nhưng tích tụ theo thời gian. Cường bắt đầu mất ngủ, thường tỉnh giấc giữa đêm, đầu óc căng thẳng vì phải tính toán các khoản chi. Ban ngày, anh mệt mỏi, giảm năng lượng, dễ cáu gắt, ít giao tiếp với bạn bè hơn trước. Các cuộc trò chuyện với gia đình cũng trở nên ngắn và nặng nề.

   Khi tình trạng này kéo dài, Cường tìm đến tư vấn tâm lý từ xa. Bác sĩ ghi nhận anh có các biểu hiện rối loạn lo âu kèm trầm cảm, với triệu chứng mất ngủ kéo dài, căng thẳng thường trực và suy giảm khả năng phục hồi tinh thần. Trường hợp của anh phản ánh tình trạng kiệt sức tâm lý do áp lực tài chính mạn tính – một yếu tố thường gặp ở lao động xa xứ.

   Trong quá trình điều trị, bác sĩ cũng tiếp nhận những trường hợp tương tự. Một nam thanh niên 32 tuổi làm nghề nail tại Đức, thu nhập ổn định, vẫn rơi vào trầm cảm sau thời gian dài căng thẳng. Anh mất ngủ, đau đầu, tim đập nhanh và luôn lo lắng về việc kiếm tiền mỗi ngày. Chỉ cần nghỉ làm hoặc giảm thu nhập trong thời gian ngắn, anh rơi vào trạng thái lo âu rõ rệt. Các triệu chứng cho thấy áp lực tài chính kéo dài, trong bối cảnh thiếu nâng đỡ tinh thần, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần, ngay cả khi công việc và thu nhập không quá bấp bênh.

   Hai trường hợp ở hai quốc gia, hai nghề nghiệp khác nhau, nhưng cùng cho thấy một điểm chung: khi trách nhiệm tài chính kéo dài trong cô đơn và thiếu hỗ trợ tâm lý, stress không còn là phản ứng tạm thời, mà có thể tiến triển thành rối loạn lo âu và trầm cảm.

Vì sao lao động xa xứ dễ rơi vào stress, trầm cảm, rối loạn lo âu?

Nợ nần và bất an tài chính: khởi điểm của stress mạn tính

   Phần lớn lao động ra nước ngoài bắt đầu hành trình với một khoản nợ. Nợ không chỉ là gánh nặng kinh tế, mà còn là gánh nặng tâm lý. Người mắc nợ thường sống trong trạng thái cảnh giác kéo dài: sợ thiếu tiền, sợ chậm gửi, sợ không đáp ứng được kỳ vọng.

   Các tổng quan khoa học cho thấy, người có nợ có nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần, đặc biệt là trầm cảm và lo âu, cao hơn rõ rệt so với người không nợ. Stress tài chính mạn tính khiến não bộ luôn ở trạng thái “báo động”, làm suy giảm khả năng điều hòa cảm xúc và phục hồi tâm lý.

Kỳ vọng gia đình và cảm giác tội lỗi

   Khác với stress công việc thông thường, áp lực của lao động xa xứ mang màu sắc đạo đức và tình cảm. Đồng tiền họ kiếm được gắn với hiếu thảo, trách nhiệm, thậm chí danh dự. Khi không gửi đủ tiền, nhiều người không chỉ lo lắng mà còn tự trách, cảm thấy mình là gánh nặng.

   Vai trò “trụ cột” khiến họ khó chia sẻ khó khăn. Họ chọn báo tin vui, giấu mệt mỏi, giấu bệnh tật. Sự dồn nén này, về lâu dài, làm tăng nguy cơ trầm cảm – một rối loạn thường khởi phát âm thầm bằng mệt mỏi, mất ngủ và cảm giác vô vọng.

Cô đơn và stress thích nghi văn hóa

   Người lao động di cư thường sống xa gia đình, ít mối quan hệ thân thiết, rào cản ngôn ngữ khiến việc chia sẻ trở nên khó khăn. Stress thích nghi văn hóa – căng thẳng khi phải sống và làm việc trong môi trường xã hội mới – là yếu tố nguy cơ rõ rệt của lo âu và trầm cảm.

   Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chỉ ra rằng sức khỏe tâm thần của người di cư chịu ảnh hưởng mạnh bởi điều kiện sống, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và mức độ hỗ trợ xã hội sau di cư. Khi các yếu tố này đều hạn chế, nguy cơ rối loạn tâm lý tăng lên đáng kể.

Môi trường làm việc và rủi ro tâm lý – xã hội

   Nhiều lao động xa xứ làm việc trong điều kiện áp lực cao, giờ giấc kéo dài, ít kiểm soát công việc. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cảnh báo rằng các rủi ro tâm lý – xã hội tại nơi làm việc có thể gây suy giảm nghiêm trọng sức khỏe tâm thần, đặc biệt ở các nhóm lao động dễ tổn thương như lao động di cư.

   Khi các yếu tố này cộng hưởng với nợ nần, cô đơn và kỳ vọng gia đình, stress không còn là phản ứng tạm thời mà trở thành trạng thái mạn tính, mở đường cho lo âu, trầm cảm và các rối loạn liên quan.

Người xa xứ nên làm gì để gánh nặng không bẻ gãy tinh thần?

Thiết lập lại mục tiêu tài chính “có thể thở”

   Thay vì đặt mục tiêu trả nợ quá nhanh, người lao động cần chia nhỏ lộ trình, ưu tiên tính bền vững. Nên thiết lập ba khoản cơ bản: chi phí sinh hoạt tại nước sở tại, khoản gửi cố định về gia đình, và quỹ dự phòng y tế – khẩn cấp. Thiếu quỹ dự phòng đồng nghĩa với việc sống trong lo âu thường trực.

   Việc trao đổi minh bạch với gia đình về khả năng tài chính thực tế cũng rất quan trọng. Khi người ở nhà hiểu rõ áp lực và chi phí, kỳ vọng sẽ trở nên thực tế hơn.

Thay đổi cách nhìn nhận vai trò và giá trị

   Sức khỏe tâm thần của lao động xa xứ còn chịu ảnh hưởng lớn từ cách họ nhìn nhận vai trò và giá trị của bản thân. Nhiều người tự đặt mình vào vị trí phải “gánh hết”, coi việc duy trì thu nhập đều đặn là thước đo duy nhất cho trách nhiệm và sự thành công.

   Trong bối cảnh đó, mệt mỏi thường bị xem là yếu đuối, còn việc tìm kiếm hỗ trợ bị trì hoãn. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng kiệt sức không phải là thất bại cá nhân, mà là phản ứng tự nhiên khi con người phải chịu áp lực vượt quá khả năng trong thời gian dài. Việc cho phép bản thân mệt, cho phép chia sẻ và tìm kiếm hỗ trợ không làm giảm trách nhiệm với gia đình, mà giúp duy trì khả năng lao động bền vững hơn.

   Một khía cạnh quan trọng khác là việc đồng nhất giá trị bản thân với khả năng kiếm tiền. Khi thu nhập trở thành thước đo duy nhất, mỗi biến động tài chính đều có thể gây tổn thương tâm lý sâu sắc. Việc dần tách giá trị con người khỏi áp lực tài chính giúp người lao động có thêm “khoảng thở” tinh thần để đối phó với khó khăn.

Xây dựng hệ nâng đỡ tối thiểu

   Cô đơn là yếu tố làm trầm trọng thêm trầm cảm. Người lao động xa xứ nên chủ động tìm ít nhất một người có thể chia sẻ thật – đồng nghiệp, bạn cùng phòng, nhóm cộng đồng người Việt. Kết nối thực tế giúp giảm cảm giác bị cô lập, điều mà mạng xã hội không thể thay thế.

Bảo vệ giấc ngủ và cơ thể

   Mất ngủ là dấu hiệu sớm và phổ biến của stress mạn tính. Việc duy trì giờ ngủ – giờ thức tương đối ổn định, hạn chế rượu bia, caffeine và coi phục hồi thể chất là một phần của công việc là nền tảng quan trọng để giữ sức khỏe tâm thần.

Sử dụng BoniBrain của Mỹ để hỗ trợ

   Bên cạnh các giải pháp tâm lý và lối sống, bạn có thể cân nhắc sử dụng sản phẩm hỗ trợ khi căng thẳng kéo dài. Với thành phần từ thảo dược, acid amin, vitamin và dưỡng chất, BoniBrain giúp hỗ trợ sản sinh Serotonin và Dopamine, từ đó giúp giảm lo âu, căng thẳng, buồn rầu, cải thiện giấc ngủ do căng thẳng thần kinh, giúp tinh thần sảng khoái.

Sản phẩm BoniBrain của Mỹ.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn?

   Nếu các triệu chứng như mất ngủ kéo dài, lo âu, tim đập nhanh, buồn chán, cạn năng lượng, tự trách hoặc ý nghĩ tiêu cực kéo dài trên hai tuần, người lao động nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Can thiệp sớm giúp ngăn vòng xoáy stress – trầm cảm – suy sụp.