Người bệnh trầm cảm, rối loạn lo âu cần đi qua mùa Tết như thế nào?

   Tết Nguyên Đán thường được gọi là “mùa của đoàn viên”. Nhưng với người đang sống chung cùng trầm cảm hoặc rối loạn lo âu, Tết đôi khi lại là mùa của những nỗ lực thầm lặng. Khi mọi người tất bật chuẩn bị niềm vui, người bệnh có thể đang chuẩn bị… cách để chịu đựng. Hiểu đúng những khó khăn tâm lý đặc thù trong dịp Tết là bước đầu tiên để giúp họ đi qua mùa lễ an toàn và nhẹ nhàng hơn.

Trước Tết: Khi áp lực bắt đầu từ những điều tưởng như bình thường

   Trầm cảm là rối loạn khí sắc đặc trưng bởi cảm giác buồn bã kéo dài, giảm hứng thú, giảm năng lượng và suy nghĩ tiêu cực về bản thân. Rối loạn lo âu là tình trạng lo lắng quá mức, kéo dài, đi kèm triệu chứng cơ thể như hồi hộp, căng cơ, khó ngủ.

   Khi Tết đến gần, những yếu tố vốn đã nhạy cảm trong hai rối loạn này bắt đầu bị kích hoạt.

Áp lực kỳ vọng và “chuẩn mực Tết”

   Tết ở Việt Nam gắn liền với hình ảnh tròn đầy: nhà cửa tươm tất, công việc ổn định, gia đình hòa thuận, tương lai hứa hẹn. Người bệnh có thể cảm thấy mình không đáp ứng được những chuẩn mực ấy.

   Người trầm cảm thường có xu hướng tự đánh giá thấp bản thân. Khi nghe những câu như “Sang năm phải khá hơn nhé” hay “Giờ bằng tuổi con người ta ổn định cả rồi”, họ dễ diễn giải thành sự thất bại cá nhân. Những méo mó nhận thức (cognitive distortions) như “mình vô dụng”, “mình tụt lại phía sau” có thể gia tăng.

Gánh nặng tài chính và cảm giác mất kiểm soát

   Chi tiêu dịp Tết – từ vé xe, quà biếu đến lì xì – có thể làm tăng lo âu tài chính, đặc biệt với người đang thất nghiệp hoặc thu nhập bấp bênh.

   Trong rối loạn lo âu, cảm giác mất kiểm soát là yếu tố trung tâm. Khi tài chính không chắc chắn, hệ thống cảnh báo của não bộ dễ bị kích hoạt liên tục, khiến người bệnh bồn chồn, khó tập trung, mất ngủ trước cả khi Tết bắt đầu.

Lịch sinh hoạt bị xáo trộn

   Chuẩn bị Tết thường đồng nghĩa với thức khuya, dọn dẹp, di chuyển nhiều. Tuy nhiên, nhịp sinh học (circadian rhythm) của người trầm cảm rất nhạy cảm với thay đổi. Thiếu ngủ có thể làm giảm thêm năng lượng và tăng tính dễ kích thích.

   Ở người có rối loạn lo âu, thiếu ngủ làm hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh hơn, dẫn đến tim đập nhanh, căng cơ, cảm giác bứt rứt.

Giải pháp trước Tết:

• Chuẩn bị đủ thuốc nếu đang điều trị, không tự ý ngưng thuốc.
• Lập kế hoạch chi tiêu rõ ràng, giới hạn mức quà biếu phù hợp khả năng.
• Giữ giờ ngủ gần với ngày thường, hạn chế thức quá khuya kéo dài.
• Chuẩn bị sẵn “kịch bản trả lời” cho các câu hỏi nhạy cảm để giảm lo lắng.

Trong Tết: Khi những câu hỏi và cuộc gặp gỡ trở thành thử thách

   Tết thực sự bắt đầu khi các cuộc gặp gỡ diễn ra. Và đây là giai đoạn dễ khiến triệu chứng tăng rõ rệt.

Những câu hỏi tưởng như vô hại

“Bao giờ cưới?”, “Lương bao nhiêu rồi?”, “Sao dạo này gầy/ béo thế?”

   Ở Việt Nam, hỏi han dịp Tết là biểu hiện của quan tâm. Nhưng với người đang có rối loạn lo âu hoặc trầm cảm, những câu hỏi ấy có thể kích hoạt căng thẳng mạnh.

   Người có lo âu xã hội thường sợ bị đánh giá, sợ nói sai, sợ ánh nhìn của người khác. Khi phải liên tục đối diện với những câu hỏi cá nhân trước đông người, họ có thể xuất hiện phản ứng lo âu cấp tính: tim đập nhanh, đỏ mặt, run tay, né tránh giao tiếp.

   Người trầm cảm, ngược lại, có thể thu mình, trả lời qua loa, hoặc im lặng. Sự im lặng ấy dễ bị hiểu lầm là lạnh lùng hay thiếu tôn trọng, khiến mối quan hệ thêm căng thẳng.

Xung đột gia đình và ký ức chưa lành

   Tết là lúc các mối quan hệ tập trung về một điểm. Những mâu thuẫn cũ, so sánh anh chị em, áp lực thành tựu dễ bị khơi lại.

   Người có tiền sử sang chấn tâm lý có thể cảm thấy căng thẳng cao độ khi trở về môi trường từng gây tổn thương. Hệ thần kinh có thể phản ứng bằng trạng thái cảnh giác quá mức (hyperarousal), khó thư giãn ngay cả trong bữa cơm gia đình.

Rượu bia, tiếng ồn và quá tải cảm giác

   Âm thanh lớn, lịch trình dày đặc, rượu bia kéo dài khiến hệ thần kinh bị kích thích liên tục. Rượu bia tuy có thể tạo cảm giác thư giãn tạm thời nhưng sau đó lại làm tăng lo âu và rối loạn giấc ngủ.

   Nhiều người bệnh chia sẻ rằng họ cảm thấy “cô đơn giữa đám đông” – xung quanh rất ồn ào nhưng bên trong lại trống rỗng.

Giải pháp trong Tết:

• Giới hạn thời gian tham gia tụ họp, cho phép bản thân nghỉ giữa chừng.
• Hạn chế rượu bia; nếu khó từ chối, có thể chủ động cầm ly nhưng uống chậm.
• Thực hành kỹ thuật thở chậm 4–6 nhịp/phút khi tim đập nhanh.
• Tìm một “đồng minh” trong gia đình – người hiểu tình trạng của mình để hỗ trợ khi cần.
• Tự nhắc: không cần phải vui bằng người khác, chỉ cần giữ mình an toàn.

Sau Tết: Hụt hẫng và cách “hạ cánh” an toàn

   Mặc dù ít được nhắc đến nhưng giai đoạn sau Tết cũng rất nhạy cảm. Sau nhiều ngày cố gắng thích nghi, người bệnh có thể rơi vào trạng thái kiệt sức cảm xúc. Sự tương phản giữa không khí lễ hội và thực tại công việc khiến một số người trải qua cảm giác “tụt mood” rõ rệt.

Sự suy giảm khí sắc hậu lễ

   Ở người bệnh trầm cảm, thay đổi môi trường đột ngột có thể làm tăng cảm giác trống rỗng. Ở người mắc rối loạn lo âu, việc quay lại guồng công việc với nhiều tồn đọng dễ kích hoạt lo lắng tăng cao.

   Nếu các triệu chứng như mất ngủ, chán ăn, bi quan kéo dài trên hai tuần sau Tết, đó có thể là dấu hiệu tái phát và cần được đánh giá chuyên môn.

Hồi phục nhịp sinh hoạt

   Cơ thể và tâm trí cần thời gian “hạ cánh”. Việc cố ép bản thân bắt nhịp ngay lập tức đôi khi phản tác dụng.

Giải pháp sau Tết:

• Khôi phục giờ ngủ – thức ổn định trong 3–5 ngày đầu.
• Chia nhỏ công việc, tránh đặt mục tiêu quá lớn ngay tuần đầu năm.
• Duy trì kết nối với nhà trị liệu hoặc bác sĩ nếu đang điều trị.
• Theo dõi mức độ khí sắc mỗi ngày để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.

BoniBrain – Người bạn đồng hành cho tinh thần ngày Tết

   Bên cạnh việc ngủ đủ, hạn chế rượu bia và đặt ranh giới giao tiếp, nhiều người cũng quan tâm đến các giải pháp hỗ trợ từ bên trong. Về mặt sinh học, cảm xúc chịu ảnh hưởng bởi các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin (liên quan đến khí sắc và giấc ngủ) và dopamine (liên quan đến động lực và sự hứng thú). Khi căng thẳng kéo dài, sự cân bằng này có thể bị xáo trộn.

   Với những ai dễ bị căng thẳng thần kinh trong dịp lễ, một số sản phẩm bổ sung như BoniBrain (Mỹ) cũng được lựa chọn như một người bạn đồng hành. Với thành phần từ thảo dược, acid amin, vitamin và dưỡng chất, BoniBrain giúp hỗ trợ sản sinh Serotonin và Dopamine, từ đó giúp giảm lo âu, căng thẳng, buồn rầu, cải thiện giấc ngủ do căng thẳng thần kinh, giúp tinh thần sảng khoái.

Sản phẩm BoniBrain của Mỹ.

   Tết không phải lúc nào cũng rực rỡ với tất cả mọi người. Với người bệnh trầm cảm hay rối loạn lo âu, đi qua mùa lễ an toàn đã là một thành tựu đáng ghi nhận. Họ không cần phải gồng mình để trở thành phiên bản vui vẻ hơn . Điều quan trọng nhất không phải là “đúng không khí Tết”, mà là giữ được sự ổn định trong chính tâm hồn mình.

Ưu đãi đầu năm 2026 cực hấp dẫn! Gọi ngay 0243.760.6666(miễn cước) hoặc để lại số điện thoại để dược sĩ tư vấn chuyên sâu và nhận ưu đãi đặc biệt dành cho bạn..